Tạo và sử dụng khối tùy chỉnh (My Blocks)

Khối tùy chỉnh (My Blocks) là gì?

Trong Scratch, bạn đã quen với các nhóm khối có sẵn như Sự kiện, Di chuyển, Điều khiển… Nhóm My Blocks (Khối của tôi) cho phép bạn tự tạo khối lệnh mới theo ý mình — giống như viết một công thức nấu ăn riêng rồi gọi tên để dùng lại nhiều lần.

Mỗi khối tùy chỉnh thực chất là một thủ tục (procedure): bạn định nghĩa một chuỗi lệnh dưới khối định nghĩa (define), sau đó gọi khối đó ở bất kỳ đâu trong chương trình. Khi khối được chạy, Scratch sẽ thực hiện toàn bộ lệnh bên trong định nghĩa — như thể bạn đã ghép sẵn các khối vào chỗ đó.

Vì sao nên dùng My Blocks?

Khi dự án càng lớn, số khối lệnh càng nhiều và dễ rối. My Blocks giúp bạn quản lý mã nguồn hiệu quả hơn:

Cách tạo khối tùy chỉnh

Quy trình tạo khối gồm hai phần: định nghĩa (khối làm gì) và sử dụng (gọi khối khi cần).

Bước 1 — Tạo khối mới

1. Chọn nhân vật cần tạo khối.
2. Nhấn vào nhóm My Blocks ở bảng khối bên trái.
3. Nhấn nút "Tạo một khối" (Make a Block).
4. Đặt tên khối — nên chọn tên mô tả hành động, ví dụ: xoay_tròn, bắn_đạn.
5. Nhấn OK.

Bước 2 — Viết phần định nghĩa

Sau khi nhấn OK, Scratch tạo khối mũ định nghĩa [tên khối] trong vùng lập trình. Bạn ghép các khối lệnh bên dưới khối định nghĩa — đó chính là nội dung khối sẽ thực hiện.

Bước 3 — Gọi khối trong chương trình

Khối mới xuất hiện trong nhóm My Blocks. Kéo khối đó vào chương trình chính — ví dụ dưới khối khi nhấn phím Space — để chạy toàn bộ lệnh đã định nghĩa.

Khối có tham số đầu vào

Đôi khi bạn muốn khối linh hoạt hơn — ví dụ nhảy cao bao nhiêu bước thay vì cố định. Khi tạo khối, nhấn "Thêm đầu vào" (Add an input) để thêm tham số:

Bạn cũng có thể thêm nhãn văn bản (Add a label) để khối đọc tự nhiên hơn, ví dụ: nhảy (bước) bước.

Khi gọi khối, bạn điền giá trị vào ô trống — nhảy (50) hoặc nhảy (100) — cùng một khối nhưng hành vi khác nhau.

Khối trả về giá trị (Reporter)

Mặc định, khối tùy chỉnh là khối câu lệnh (thực hiện hành động). Scratch còn cho phép tạo khối báo cáo (reporter) — trả về một giá trị số hoặc chữ để dùng trong khối khác.

Khi tạo khối, tích chọn "Thêm phần mở rộng trả về giá trị" (Add extension reporter). Trong phần định nghĩa, dùng khối báo cáo ở cuối để trả kết quả.

Khối tính_tổng có thể ghép vào khối khác: đặt [kết_quả] thành tính_tổng (3) (7) → kết quả là 10.

Chạy không làm mới màn hình

Với khối có nhiều bước di chuyển hoặc vẽ, bạn có thể bật tùy chọn "Chạy không làm mới màn hình" (Run without screen refresh). Khi đó Scratch thực hiện toàn bộ lệnh rồi mới cập nhật hình ảnh — hữu ích khi vẽ hình phức tạp hoặc di chuyển tức thì mà không thấy từng bước trung gian.

Mẹo hay và lỗi thường gặp

Mẹo sử dụng hiệu quả

• Đặt tên bằng tiếng Việt không dấu hoặc tiếng Anh — tránh ký tự đặc biệt khó đọc.
• Mỗi khối làm một việc — khối nhảy chỉ nhảy, khối kiểm_tra_chạm chỉ kiểm tra va chạm.
• Chia nhỏ dự án lớn — game có thể có các khối: bắt_đầu_game, kết_thúc_game, cập_nhật_điểm.
• Sửa khối cũ — nhấn chuột phải vào khối tùy chỉnh → chỉnh sửa để đổi tên hoặc thêm tham số.

Lỗi thường gặp

• Quên ghép lệnh dưới khối định nghĩa — khối gọi ra nhưng không làm gì vì phần định nghĩa trống.
• Gọi khối nhưng không có sự kiện kích hoạt — khối tùy chỉnh cần nằm trong luồng chương trình đang chạy (sự kiện, vòng lặp…).
• Nhầm nhân vật — tạo khối ở nhân vật A nhưng tìm ở nhân vật B.
• Copy-paste thay vì dùng My Blocks — khi sửa một chỗ, các chỗ copy không tự cập nhật.

Dự án thực hành: Game nhảy đơn giản

Hãy tạo game nhỏ với ba khối tùy chỉnh để luyện tập:

1. đặt_vị_trí_ban_đầu — đặt x, y về giữa sân khấu, đặt biến điểm thành 0.
2. nhảy (cao) — thay đổi y đi (cao), đợi 0.15 giây, thay đổi y đi (-cao).
3. ăn_sao — thay đổi điểm đi 10, phát âm thanh "pop", tạo hiệu ứng nhỏ (đổi kích thước rồi trả lại).

Chương trình chính chỉ còn vài khối sự kiện gọn gàng; chi tiết nằm trong từng khối tùy chỉnh. Khi muốn nhảy cao hơn, chỉ cần đổi tham số nhảy (80) thay vì sửa nhiều khối di chuyển.